EMDR Terapisi

EMDR Terapisi Nedir?

EMDR Terapisi, kişinin “travmatik anılarla ilişkili olumsuz duygusal yüklerinden kurtulmasını” sağlamayı hedefleyen bir psikoterapi yöntemidir. Beynin anıları işleme ve yeniden yapılandırma kapasitesini harekete geçirerek, kişinin travmatik anıları -kontrollü şekilde- yeniden işlemesini sağlar. Geleneksel psikoterapi yöntemlerinden farklı olarak, travmatik deneyimlerle yüzleşme sağlarken bilinçli analiz yapmaktan ziyade, beynin doğal iyileşme sürecini desteklemeye odaklanır. Süreçte, bilinçli yorumlama yerine “duyusal işlemleme” ön plandadır.

Travma kökenli duygusal yükleri azaltma, kişinin olaylara daha sağlıklı bakmasını sağlama ve yaşam kalitesini yükseltmede etkili bir yöntemdir.

Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme anlamına gelen EMDR, etkinliği bilimsel olarak kanıtlanmış sonuç odaklı bir yöntemdir. Bilimsel dayanaklarının güçlü ve yapısının net olması sebebiyle travma odaklı psikoterapiler arasında özel bir yere sahiptir. Temelinde Adaptif Bilgi İşleme Modeli (AIP) bulunmaktadır. Bu modele göre psikolojik rahatsızlıklar, yaşanan olayların beyinde “doğru şekilde işlenememesi” nedeniyle oluşur. EMDR yöntemi de bu doğru şekilde işlenmemiş anıların, sinir sisteminde “yeniden işlenmesine” olanak tanır.

Travmatik anılar, zihinsel “donma” sebebiyle sağlıklı işlenemez. Bu donmuş anılar, tekrar eden tetiklenmelere yol açar. EMDR yöntemi ile bu anılar çözülerek “nötr” hale getirilir. Danışan, bu olayı artık tehdit edici olmayan bir deneyim gibi hatırlar.

EMDR Terapisi sırasında; danışan -psikoterapist gözetiminde- geçmişteki travmatik anılarını hatırlar. Bu esnada psikoterapist de belirli göz hareketleri, dokunsal uyarımlar ya da işitsel uyaranlar kullanarak, beynin bu anıları yeniden işlemesi için gerekli şartları oluşturur. Süreçte travmatik anıların, yoğun olumsuz duygular olmadan daha sağlıklı şekilde hatırlaması amaçlanır. Böylelikle geçmişin bugün üzerindeki etkilerini azaltmaya yardımcı olur.

EMDR’nin Özellikleri Nelerdir?

1. Sadece konuşmaya dayalı değildir, bedensel ve duygusal süreçleri de içerir.
2. Çift yönlü uyarım kullanır (göz hareketleri, ses ya da dokunma gibi).
3. Geçmiş, bugün ve gelecek üçgeninde çalışır.
4. Bilişsel yeniden yapılandırma sağlar.
5. Kısa sürede derin etkiler yaratabilir.
6. Bilimsel geçerliliği yüksektir, dünya çapında kabul görmüştür.

1987 yılında Amerikalı Psikolog Francine Shapiro tarafından geliştirilen EMDR yöntemi, travmatik olaylarla ilişkili birçok duygusal ve psikolojik sorunun çözümünde yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tedavisinde kullanılsa da anksiyete, depresyon, fobiler gibi farklı psikolojik sıkıntılarda da sıklıkla başvurulmaktadır. Farklı yaş gruplarından milyonlarca kişinin farklı türdeki psikolojik rahatsızlıklarının başarıyla tedavi edilmesini sağlamıştır.

EMDR Terapisi Ne İşe Yarar?

• Travmatik anıların artık tetikleyici olmamasını sağlar.
• Rahatsız edici anılar üzerindeki duygusal yükü azaltır.
• Kişinin kendilik algısını olumlu yönde dönüştürür.
• Olumsuz inançların değişmesine yardımcı olur (zayıfım → güçlüyüm gibi).
• Güven duygusunun yeniden inşa edilmesini sağlar.
• Duygusal regülasyon becerisini artırır.
• Günlük yaşam işlevselliğini artırır.
• Hızlı ve kalıcı sonuçlar sağlayabilir.

Yaşanmışlıkları değiştiremeyiz, fakat onlarla kurduğumuz ilişkiyi dönüştürmek elimizdedir.

EMDR Terapisi ile zorlayıcı duygusal yüklerden özgürleşmek ve daha dengeli bir psikolojiye ulaşmak mümkün olmaktadır. Ayrıca süreç sonunda sadece semptomlar ortadan kalkmakla kalmaz, yeni bakış açısının kazandırdığı pozitif inançlar ve olumlu duygular sayesinde bireyin hayatın farklı alanlarında da güçlenmesine zemin oluşturulur. Kişinin kendine, yaşama, ilişkilerine bakış açısını ve hislerini de pozitif yönde dönüştürür.

EMDR Terapisi; yalnızca zihinsel yaraların izlerini silmekle kalmaz, aynı zamanda kişinin içsel kaynaklarını güçlendirerek yaşamla başa çıkma becerilerini de geliştirir.

EMDR Terapisi Hangi Durumlarda Uygulanır?

EMDR Terapisi almanın faydalı ve etkili olabileceği durumlar genel olarak şunlardır:

• Çocukluk çağı travmaları (istismar, ihmal, şiddet, duygusal ihmal vb.)
• Cinsel, fiziksel veya duygusal istismar
• Geçmişe takılma, olayları sürekli zihinde canlandırma
• Yoğun korku, öfke, çaresizlik gibi duygulara sebep olan anılar
• Yas ve kayıp sonrası yaşanan sıkıntılar
• Panik atak, yoğun anksiyete bozuklukları
• Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
• Fobiler ve korkular
• Özgüven sorunları
• Kronik ağrı, psikosomatik şikâyetler (bedensel belirtilerle seyreden travma kökenli sorunlar)
• Performans kaygısı (spor, sınav, sahne vb. gibi alanlarda)

Yalnızca büyük travmalarda değil; günlük yaşamda kişinin işlevselliğini bozan, küçük ama hayat kalitesini düşüren olumsuz deneyimlerin işlenmesinde de EMDR yönteminden destek alınabilir.

Kimler EMDR Terapisine Başvurabilir?

• Kazalar, doğal afetler, ani kayıplar vb. gibi sarsıcı olaylar yaşayanlar
• Yoğun suçluluk, utanç, değersizlik vb. gibi hislerle mücadele edenler
• Ayrılık, boşanma, ilişkisel travmalar gibi zorlu süreçlerden geçenler
• Geçmişte yaşadığı bir olayı düşündüğünde hâlâ yoğun duygusal tepki verenler
• Yaşadığı olumsuz bir deneyimi unutamayan ve zihninde tekrar tekrar canlandıranlar
• Geçmişteki deneyimlerin, şimdiki ilişkilerini ve kararlarını olumsuz etkilediğini fark edenler
• Yaşadığı olay karşısında “hala oradaymışım gibi” hissedenler
• Travmatik olay sonrası kâbus, flashback veya yoğun kaygı yaşayanlar
• Başarısını veya günlük yaşamını engelleyen zihinsel bloklar yaşayanlar
• Performans kaygısı veya sınav kaygısı yaşayanlar

EMDR Terapisi Nasıl Yapılır?

EMDR Terapisi, yapılandırılmış bir sürece sahiptir. Süreçte geçmiş, bugün ve gelecek üçgeninde çalışılır.

• Öykü alma ve hazırlık
• Bilgilendirme ve güvenli alan oluşturma
• Hedef anının belirlenmesi
• Olumsuz inanç, duygu ve beden hissinin tanımlanması
• Göz hareketleri (veya diğer çift yönlü uyarımlar) eşliğinde işleme
• Olumlu inanç yerleştirme
• Beden taraması
• Kapanış ve izleme

EMDR Terapisinde Kullanılan Teknikler Nelerdir?

EMDR Terapisi Ne Kadar Sürer?

EMDR Terapisinin ne kadar süreceği, tamamen “kişiye özel” olarak belirlenebilir. Her danışanın spesifik ihtiyaçlarına tam anlamıyla cevap verebilecek belirli bir seans sayısı yoktur. Bazı travmalar 3 ile 5 seans arasında çözülebilirken, daha karmaşık travmalar veya çoklu olaylar için 10 ve üzeri seans gerekebilir. Süreyi etkileyen dinamikler şunlardır:

• Travmanın türü (tekil olay mı, çoklu olay mı, karmaşık travma mı)
• Travmatik anıların sayısı ve yoğunluğu (şiddeti)
• Danışanın bugünkü yaşam koşulları
• Danışanın dayanıklılığı ve duygusal hazır oluşu
• Önceden terapi deneyimi olup olmaması
• Seanslar arası danışanın günlük yaşamındaki stres seviyesi
• Sürece açıklığı ve motivasyonu
• Seanslara düzenli katılımın
• Terapiste olan güven düzeyi

Her bireyin yaşam deneyimleri ve değerleri farklı olduğu için süreçler arasında da önemli farklılıklar bulunur. Kısa süreli psikoterapi yöntemlerinden biri olarak kategorize edilen EMDR Terapisinin bir seans süresi ise ortalama olarak 40 ile 50 dakika arasında değişmektedir.

EMDR Yönteminin Güçlü ve Zayıf Tarafları

Güçlü Taraflar:

• Travmaların köküne iner.
• Kısa sürede derin etkiler yaratabilir.
• Bilişsel, duygusal ve bedensel bütünlük sağlar.
• Bilimsel araştırmalarla güçlü şekilde desteklenmiştir.
• Konuşmakta zorlanan bireyler için uygundur.

Zayıf Taraflar:

• Bazı bireyler için ilk seanslar zorlayıcı olabilir.
• Derin travmalarda, başlangıçta yoğun duygular tetiklenebilir.
• Seanslarda belirli bir yapı izlendiğinden esneklik sınırlı olabilir.
• Her psikoterapist tarafından uygulanamaz, uygulanması özel eğitim gerektirir.

Diğer Yaklaşım ve Yöntemlerden Farkı

Klasik / geleneksel konuşma temelli psikoterapilerde bu kadar yapılandırılmış travma işleme süreci yoktur. EMDR, doğrudan “travmatik anı” üzerine çalışır. Özellikle fizyolojik tepkiyi düzenleme (bedendeki stresin boşalması) açısından benzersiz bir yöntemdir. Ön planda olan “duyusal işlemleme” sürecidir, bilinçli yorumlama değil. EMDR Terapisinde inançların yeniden yapılandırılması, duygusal ve bedensel düzeydedir. Buna karşılık örneğin Bilişsel Davranışçı yaklaşımda inançlar, düşünce düzeyinde yeniden yapılandırılmaktadır. Geçmiş deneyimleri ve bilinçdışı süreçleri analiz ederek bütüncül kişilik yapılandırmasına odaklanan Dinamik Psikoterapi yaklaşımında da travmalar çalışılabilir fakat süreç “konuşma temelli” ilerler. Bununla birlikte Bütüncül Psikoterapi yaklaşımın bir parçası olarak sürece dahil edilebilir.

EMDR Terapisi yöntemini farklı açılardan ele aldığımız bu yazımızda, pek çok temel soruyu yanıtlamaya çalıştık. Süreçle ilgili sormak istediğiniz farklı sorular varsa, aşağıdaki yorum alanını kullanarak paylaşabilirsiniz. Psikolojik destek ve danışmanlık hizmetleri hakkında detaylı bilgi edinmek ve randevunuzu planlamak için Klinik Psikolog Ayşe Dönmez Altun ile iletişime geçebilirsiniz.