Attentioner Dikkat Terapisi
Paylaş:
Dikkat ve Odaklanmayı Güçlendiren Bilimsel Program.
Attentioner Dikkat Terapisi “odaklanma bir beceridir, geliştirilebilir” ilkesini benimser ve dikkatin; dış uyaranlara tepki verme alışkanlıklarından çok, içsel denetimle kontrol edilebileceğini savunur. Dikkat ve ilgili diğer yürütücü işlevleri, sistematik ve bütüncül olarak geliştirir. Öz-düzenleme kapasitesini ve akademik başarıyı artırmada Attentioner Programı etkili bir yöntemdir.
Attentioner Dikkat Terapisi Nedir?
Attentioner Dikkat Terapisi, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) başta olmak üzere “dikkat ve odaklanma sorunları yaşayan bireyler” için geliştirilmiş bilimsel temelli bir terapi programıdır. Dikkat ve odaklanma becerilerini adım adım geliştirmeyi hedefleyen yapılandırılmış egzersizler ve stratejilerden oluşur.
Terapi sürecinde; bireyin dış uyaranlara karşı dikkatini sürdürme, dikkatini bir görevden diğerine yönlendirme, seçici dikkat ve odaklanma geliştirme vb. gibi farklı becerileri üzerinde çalışılır.
Danışanlar, Attentioner Programı ile “dikkat süreçlerini bilinçli olarak nasıl yönetebileceklerini” öğrenirken, aynı zamanda “geliştirdikleri becerileri günlük hayatlarında nasıl kullanabilecekleri” konusunda da rehberlik alırlar. Özellikle çocuklara ve ergenlere uygulanmakla birlikte, yetişkinlerde de dikkat ve yürütücü işlevlerin geliştirilmesine yardımcı olması amacıyla kullanılabilmektedir. Almanya Bremen Üniversitesi’nde davranışçı terapi teknikleriyle desteklenmiş “nöropsikoloji” tabanlı bir terapi programı olarak geliştirilmiştir.
Attentioner Dikkat Programının Özellikleri:
- Bilimsel temellidir.
- Yapılandırılmış ve içeriği belirli bir formata sahiptir.
- 7 ile 18 yaş aralığındaki bireylere özel olarak geliştirilmiştir.
- Kısa sürelidir, ortalama 15 oturumda tamamlanır.
- Bireysel ya da grup çalışması olarak uygulanabilir.
- Sonuç odaklıdır, günlük hayatta karşılaşılan sorunları ele alır.
- Dikkat ve odaklanma becerilerini ölçülebilir biçimde geliştirir.
- İçeriği, sürece motivasyonu artırmayı destekleyecek şekilde tasarlanmıştır.
- Kalıcı gelişim için ebeveynleri de sürece dahil eder.
Spesifik olarak dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü vb. gibi durumlarda uygulanabileceği gibi, böyle bir durum olmaksızın yalnızca akademik performans gelişimi için de uygulanabilir.
Günümüzün dikkat dağıtıcı uyaranlarla dolu dünyasında; çocuklar ve ergenler için dikkati toplama, sürdürebilme ve gerektiğinde esnetebilme gibi bilişsel ve davranışsal beceriler büyük önem taşımaktadır. Özellikle DEHB gibi nöroçeşitlilik durumlarının varlığında, bu tür beceriler oldukça zorlayıcı hale gelebilmektedir. Bu bağlamda önemli bir destek mekanizması işlevi gören Attentioner Programı, özellikle DEHB tanısı almış ya da odaklanma becerileri zayıf olan çocuklar için güçlü bir araçtır.
Yapı ve Temel İlkeler
Attentioner Dikkat Terapisi, bilişsel davranışçı temellere dayanır. Bu; danışanın dikkatini düzenlemeyi öğrenmesinin, “bilişsel beceriler” ve “davranış alışkanlıkları” yoluyla sağlandığı anlamına gelir.
Belirli sırayla ilerleyen modüllerden oluşan Attentioner Programında her bir modül belirli hedeflere odaklanacak şekilde özel olarak yapılandırılmıştır. Dikkati güçlendirme ve odaklanma becerilerini artırmaya yönelik özel egzersizleri, davranışsal teknikleri, bilişsel stratejileri ve motivasyonu artıran (ödül sistemi vb. gibi) ögeleri içerir. Bu yapılandırılmış format sayesinde, danışanın hem davranışlarını düzenlemesi hem de başarı motivasyonunu koruması sistematik olarak desteklenmiş olur.
Attentioner Programı, aileleri de çocuklarına destek olmaya davet eder. Uygulama süresince ebeveynlerle yapılan düzenli görüşmeler ve iş birliği sayesinde, öğrenilen becerilerin ve stratejilerin günlük hayata aktarımı desteklenir. Bu kapsamda terapi seanslarına ek olarak 4 ebeveyn oturumu gerçekleştirilir. Böylelikle ebeveynlere de çocuklarını günlük yaşantılarında destekleyecek basit ve etkili stratejiler sunulmaktadır.
İçerik ve Çalışma Şekli
Görsel ve işitsel çeşitli uyaranlar içeren Attentioner Dikkat Terapisinde; bilgisayar destekli etkinlikler, kartlar, egzersizler, interaktif dikkat oyunları vb. gibi ögeler kullanılır. Çocuklara uygun figürlerin kullanılması sayesinde çalışma “somut” hale getirilmektedir.
Kullanılan tüm ögeler; katılımcının seçici dikkat, bölünmüş dikkat, odaklanma ve zamanlama gibi bilişsel işlevlerini etkili biçimde iyileştirmeyi hedefler.
Uygulamanın her bir oturumunda; kolaydan zora doğru ilerleyen farklı tip uyaranlar, şifreler ve etkinlikler yer almaktadır. Çeşitli interaktif oyunlar ve etkinliklerle zenginleştirilmiş egzersizler aracılığıyla keyifli bir öğrenme deneyimi tasarlanmıştır. Bu yaklaşım, çocuğun odaklanma becerilerini güçlendirmesine ve geliştirmesine yardımcı olduğu gibi sürece motive kalmasını da destekler. Bu eğlenceli deneyimi somutlaştırmak için Attentioner Programı, “Ejderha Tayfun” maskotunu kullanır. Maskot kullanımı, sürece olan ilgiyi artırmakta ve çocukları öğrenme süreçlerine aktif bir şekilde katılmaya teşvik etmektedir.
Program boyunca -bilişsel fonksiyonların düzeyini artırmak amacıyla- beyin, sistematik olarak artan düzeyde “çoklu uyaranlar” ile karşılaştırılır. Bilişsel fonksiyonların artmasıyla beraber beyinde, yeni ve aktif yolaklar geliştirilirken eski ve hatalı yolaklar inhibe edilir. Böylelikle çocuğun zihinsel işlevselliği; onarılır, yenilenir, güçlendirilir ve arttırılır.
Sonuç odaklı yapısı sayesinde Attentioner Programı, bireyin seçici dikkatinin yoğun ve bütüncül bir şekilde desteklenmesini sağlamaktadır.
Programın içeriği, 2 temel dinamik üzerine inşa edilmiştir: öğrenme psikolojisi ve nöropsikoloji. Bu nedenle uygulanan tüm egzersizlerde denetleme mekanizması da ön plandadır. Programın önemli bir bileşeni de “uygulanabilir stratejiler” geliştirmesidir. Her hafta verilen gizli görevlerle çocuğun problem çözme becerilerini geliştirmesi ve organize olabilmesi hedeflenir. Ayrıca duygusal düzenleme yeteneğini geliştirmeye yardımcı olacak stratejiler de sunar. Böylelikle özellikle dürtü kontrol problemi yaşayan çocuklar için sosyal ortamda davranışlarını kontrol edebilmeye de yardımcı olmaktadır. Sosyal davranışları düzenlemeye yönelik olarak da çeşitli kart egzersizlerini kullanılır.
- Görsel ve işitsel dikkat alıştırmaları
- Hedefli dikkat odaklama egzersizleri
- İç ses geliştirme (kendine talimat verme)
- Dikkati sürdürme oyunları
- Yanıltıcı uyaranlarla başa çıkma (distraktör kontrolü)
- Puan sistemi ve motivasyonel ödüller
Kapsam ve Gereklilik
Attentioner Dikkat Programı, 7 ile 18 yaş aralığındaki çocuklara ve ergen gençlere yöneliktir. Çocuklar, ilkokul 2. sınıftan itibaren bu programa katılabilir. Program, özellikle DEHB tanısı almış çocuklar için faydalıdır. Fakat genel olarak tanı almamış ve daha iyi odaklanma becerisini hedefleyen çocuklar da programa başvurabilirler. Örneğin sınav öncesi destek gibi sebeplerle de ebeveynler çocukları için Attentioner Programından yararlanabilmektedir. Genel olarak Attentioner Dikkat Terapisine başvurmanın faydalı olabileceği bazı durumlar ise şunlardır:
- Yaygın dikkat dağınıklığı problemi
- Derslere odaklanmakta zorluk yaşama
- Genel akademik başarısızlık, performans düşüklüğü
- Çeşitli öğrenme güçlükleri
- Sınıf içinde yönergelere uyamama
- Genel dürtü kontrol problemi (dürtüsellik)
- İçsel motivasyon eksikliği
- Kendi dikkatini fark edememe (metabilişsel zorluklar)
- Düşük öz-düzenleme kapasitesi
- Zayıf sosyal ilişkiler
- Düşük özgüven
Attentioner Uygulama Süreci
Attentioner Dikkat Terapisi, genellikle 6-10 kişiden oluşan gruplarla gerçekleştirilir. Bununla birlikte bireysel olarak da uygulanabilir bir yapıya sahiptir. Grup uygulamalarında çocukların dikkat becerileri gelişirken aynı zamanda sosyal becerileri de pekişir. Ek olarak grup dinamiklerinden faydalanarak, rekabet ortamı oluşturmak da çocukların sürece katılım motivasyonunu desteklemektedir.
Bazı durumlarda programın ne kadar süreceği, kişiden kişiye değişkenlik gösterebilmektedir. Süreyi etkileyen faktörler genel olarak şunlardır:
- Yaş ve bilişsel gelişim düzeyi
- Dikkat düzeyindeki başlangıç seviyesi
- DEHB tanısının olup olmaması
- Gruba katılım motivasyonu
- Ailenin sürece desteği
- Verilen ödevlerin evde düzenli yapılıp yapılmadığı
Genel hatlarıyla Attentioner Dikkat Terapisi süreci bu adımlardan oluşmaktadır. Süreçte çocuğu daha iyi tanımak ve problemlerini nesnel ölçütlerle ortaya koyabilmek için farklı tür klinik ölçüm araçlarından da yararlanılabilmektedir. Çocuğun yaşına ve yaşadığı problemlere göre örneğin MOXO testi ya da WISC-4 testi vb. gibi bilimsel temelli psikolojik testler kullanılabilir.
Attentioner Dikkat Programı Ne İşe Yarar?
Gün içerisinde pek çok farklı tür uyarana maruz kalan çocukların, hızlı değişen faktörler karşısında dikkatlerini toplamaları ve sürdürmeleri oldukça zorlayıcı olmaktadır. Çocukların bu zorlukları aşmalarına yardımcı olmak ve bilişsel-davranışsal gelişimlerine katkı sağlamak amacıyla da Attentioner Dikkat Programı geliştirilmiştir.
Nöropsikoloji temelli yapısı sayesinde Attentioner Programının en büyük avantajı; çocukların dikkat gelişimini, günümüz koşullarına uygun şekilde destekleyebilecek nitelikte olması ve özel olarak tasarlanmış bir yaklaşım sunmasıdır.
Program içerisinde “günlük hayatta karşılaşılan dikkat ve odaklanma sorunları” yapılandırılmış olarak ele alınır. Dolayısıyla da Attentioner Dikkat Terapisi, çocukların çeşitli görsel ve işitsel uyaranlara rağmen dikkatlerini sürdürebilme becerisini geliştirmeyi amaçlar. Bunu da bireyin dikkatini dış uyaranlardan iç kontrol mekanizmasına yönlendirmesine yardımcı olarak yapar. Özellikle DEHB, öğrenme güçlükleri, odaklanma problemleri ve dürtüsellik (impulsivite) gibi konularda oldukça etkili sonuçlar üretir.
Okul başarısının artması, sosyal ilişkilerin güçlenmesi ve özgüvenin gelişmesi gibi pek çok farklı olumlu çıktısı olan Attentioner Dikkat Terapisi hem çocuğun hem de ailenin yaşam kalitesini yükseltir.
Attentioner Dikkat Terapisinin Faydaları Nelerdir?
Odaklanma problemi yaşayan çocuklar, görsel ya da işitsel en ufak uyaranlarda dahi yapmakta oldukları işi bırakıp uyaranla ilgilenir. Bu durum, özellikle ders çalışırken veya ödev yaparken görevden kopmalarına, motivasyonlarını kaybetmelerine ve zihinsel olarak yorulmalarına sebep olur. Dikkatin seçici olarak odaklanabilmesi için Attentioner Dikkat Terapisi, gerekli beceri setlerini nörolojik olarak çalıştırır. Böylelikle odaklanmanın arka planındaki dikkat, hafıza, algılama, dil, hesaplama ve motor fonksiyonların “bütüncül” olarak geliştirilmesini mümkün kılar.
Odaklanma problemi yaşayan veya öğrenme güçlüğü olan çocuklar, çoğunlukla dikkat, ardıllık, planlama ve eşzamanlılık becerilerinden biri ya da birkaçında sorun yaşamaktadır. Yapılandırılmış formatı ve bütüncül yaklaşımı sayesinde Attentioner Programı ile tüm bu becerilerin birlikte geliştirilmesi sağlanır.
Hayatı simüle eden özel egzersizlerle çocuğa “dikkatini dağıtan unsurlara karşı tepkisiz kalma” becerisi kazandırılmaktadır. Bu sayede çocuk; dikkat dağıtıcılara direnç gösterme, zamanı verimli kullanma ve yaptığı işi (ödev, ders çalışma vb.) tamamlama becerisi kazanır.
Birkaç görevi eşzamanlı gerçekleştirebilme becerisi üzerinde çalışılarak, çocuğun bunları motor becerilere dökebilmeyi öğrenmesi sağlanır.
Çeşitli egzersizler sayesinde çocuğun öğrenme ve uzun süreli hafızada tutma becerileri de geliştirilmektedir. Böylelikle öğrendiği bilgileri hafızasında daha iyi tutmayı ve gerektiğinde kolayca hafızasından geri çağırarak anımsamayı öğrenir. Öte yandan yeni bilgileri dikkat filtresinden geçirmeyi de öğrenerek zihnini çok yönlü ve aktif şekilde çalıştırma becerisi kazanır. Bu sayede Attentioner Dikkat Programı, unutkanlık üzerinde de olumlu bir gelişme sağlar.
Program, kendi başına problem çözme yeteneklerini de desteklemektedir. Böylelikle çocuk, bir sorunu faklı yollardan çözebilmeyi kavrar ve günlük hayatıyla bütünleştirir.
Attentioner Dikkat Terapisi, duygusal regülasyon (düzenleme) açısından da yardımcı stratejiler ve teknikler içermektedir. Program içeriğinde çocuğun sosyal ortamlarda davranışlarını kontrol edebilmeyi öğrenmesini destekleyen egzersizler bulunur. Bu, öfke kontrolü açısından da faydalıdır.
Attentioner Programının Diğer Terapilerden Farkı
Attentioner Dikkat Programı, benzer konseptli yaklaşımlardan oldukça farklı bir yapıya sahiptir. Temel içeriğinin yanı sıra özellikle motivasyonel aile görüşmeleri (ebeveyn oturumları) içeriyor olması, kalıcı gelişim açısından çok değerlidir. Basit birkaç karşılaştırmayla bu programın farkını şöyle açıklayabiliriz: Örneğin Bilişsel Davranışçı Terapi ekolünün temel odak noktası, düşünce-duygu-davranış ilişkisi iken; Attentioner Programının temel odak noktası, dikkat ve ilişkili diğer becerilerdir. Bu açıdan tamamen odaklanmış ve amaca yönelik olarak yapılandırılmıştır.
Beyin dalgaları üzerinden dikkat düzenleme temelinde uygulanan Nörofeedback programı ise özellikle teknik müdahaleye açık çocuklar için uygun ve bireysel bir uygulamadır. Grup ortamında uygulanabilen Attentioner ise grup dinamiklerinden faydalanarak pek çok önemli avantaj üretir. Örneğin grupta rekabeti destekleyerek motivasyonu artırma gibi. Diğer bir karşılaştırma da Oyun Terapisi yöntemiyle yapılabilir. Oyun Terapilerinin temel odak noktası, duygusal ifade ve ilişki geliştirmedir. Özellikle duygusal ifadede zorlanan çocuklara hitap eder ve genellikle düşük-orta seviyede ölçülebilirliğe sahiptir. Fakat yapılandırılmış formatı sayesinde Attentioner Dikkat Programı ölçülebilirlik açısından yüksek düzeydedir.
Günümüzde yaygın olarak kullanılan ve en etkili yöntemlerin başında gelen Attentioner Dikkat Terapisi hakkındaki pek çok temel soruyu detaylı şekilde yanıtlamaya çalıştık. Dikkat ve odaklanma ile ilgili problemler yaşıyorsanız, Klinik Psikolog Ayşe Dönmez Altun ile iletişime geçerek kapsamlı bir değerlendirme alabilirsiniz.
